Над Арменией сгущаются чёрные тучи; к «предупреждениям» Путина нужно относиться серьёзно — Арбак Хачатрян
Հայաստանի գլխին սև ամպեր են կուտակված. Պուտինի «զգուշացումներին» պետք է լուրջ վերաբերվել. Արբակ Խաչատրյան
Читать на сайте издателяПеревод с помощью ИИ. Ниже доступен оригинал для сравнения.
«Отказ от достигнутых договорённостей по Карабаху будет для Армении равносилен самоубийству», — заявил президент Российской Федерации Владимир Путин 17 ноября в эфире «России 24». По мнению политического аналитика Арбака Хачатряна, к этому «предупреждению» президента РФ необходимо отнестись более чем серьёзно. «Когда президент страны, являющейся давним другом и стратегическим партнёром Армении, делает подобное заявление, нужно понимать, что над Арменией сгустились чёрные тучи и нависли серьёзные угрозы, что нежелательные внутриполитические события в Армении могут серьёзно поставить под угрозу и под вопрос будущее страны.
Нужно серьёзно воспринять и понять, что таким образом Путин предъявляет своему любимому союзнику последнее условие. После последних событий мы оказались в ситуации, когда перед любым шагом должны глубоко осознавать: времена пиара остались в прошлом, и для вывода страны из кризиса нужно предпринимать только точно рассчитанные и тщательно взвешенные шаги», — отмечает наш собеседник. Он добавляет, что, в отличие от многих жителей Армении, президент РФ пока терпит нынешнего руководителя во главе армянской власти лишь по одной причине: доминирующее присутствие в регионе, пусть даже в виде миротворцев, сейчас необходимо России как воздух и вода.
У нашего собеседника есть собственное предложение о выходе из сложившейся ситуации. По его мнению, объединение общеармянского умственного, интеллектуального потенциала, направление этой совокупной энергии на интересы армянской государственности и служение ей могут стать залогом того, что страна избежит нежелательных потрясений и перипетий. Арбак Хачатрян убеждён, что требование политической оппозиции и части общества создать временное правительство, а затем сформировать новую власть путём внеочередных парламентских выборов ведёт в тупик.
Проанализировав последние 30 лет истории Республики Армения, Хачатрян пришёл к убеждению, что парламент — совершенно лишний орган в жизни Армении, поскольку он не сыграл никакой положительной роли в управлении страной: парламентское большинство всегда подчинялось исключительно воле одного человека, лидера страны, и обслуживало именно его интересы. По мнению аналитика, модель парламентского управления с 300-летней историей вообще исчерпала себя, а в таких крошечных странах, как Армения, кроме решения личных вопросов обладателей депутатского статуса и удовлетворения ненасытного аппетита «народных избранников», она не дала других ощутимых результатов. Арбак Хачатрян видит справедливость в основе государственного управления и остаётся при мнении, что именно в этом контексте и на этой основе должны быть изменены основной закон страны — Конституция — и остальные законы.
«Справедливость должна иметь для государства краеугольное значение, а менеджмент и силовые институты должны действовать раздельно. С точки зрения нормального развития страны это крайне важное условие. Конечно, в оказавшейся в тяжелейшем положении Армении будет неимоверно трудно донести всё это до народа, до интеллигенции ясно и доступно. Именно поэтому, возможно, правильнее будет в переходный период, предшествующий преобразованию институтов, создать переходный совет из 7–9 представителей. Этот совет должен состоять из армян, которые в силу обстоятельств обосновались в разных странах и обладают ощутимым авторитетом и весом в мире.
Иначе получается, словно о живущих в диаспоре соотечественниках мы вспоминаем только тогда, когда просим деньги, а в вопросах управления та же диаспора почему-то остаётся безголосой. Это тоже важное условие, поскольку армянский народ утратил веру в существование справедливого, беспристрастного, а главное — действующего во благо армян и ориентированного на армян руководителя. По моему мнению, потере этой веры в значительной мере способствовали прежде всего два человека: первый и нынешний руководители Республики Армения.
В этих условиях восстановлению утраченной веры народа может помочь лишь объединение общеармянского интеллектуального потенциала. После Великого геноцида наши соотечественники, лишённые родины, обосновались в разных странах мира и создали там армянские общины. Многие наши соотечественники, нашедшие убежище в разных уголках мира, добились заметных успехов в различных сферах. Именно этот потенциал нужно направить на становление сильной и справедливой Армении. Для меня важно и то, чтобы в упомянутом совете не было торговцев, поскольку соблазн заработать деньги и ожидаемая прибыль не позволяют им думать о благополучии государства.
Это кажущееся несущественным требование, на мой взгляд, весьма обоснованно. Ведь мы стали свидетелями того, как торговец по своей сути и мышлению Дональд Трамп разрушил США», — отметил он.
Кстати, в публикациях российских СМИ ещё до избрания Трампа Арбак Хачатрян предсказывал, что Трамп с мышлением торговца станет последним президентом США, обладающих большим весом и мощным влиянием в мире.
«В совет должны войти интеллектуалы, которые будут иметь равный голос», — поясняет наш собеседник. Желающие могут подробнее узнать о составе и деятельности совета из российской прессы.
Касаясь начавшейся в правительстве череды отставок, Арбак Хачатрян замечает, что в нынешней морально-психологической ситуации эти изменения ни к чему не приведут. Единственная реальная сила, которая сможет вести себя достойно, защищать армянские интересы и предъявлять разумные требования великим державам, — общеармянская интеллектуальная элита. «Смена лиц, будь то какой-нибудь деятель с пророссийскими склонностями или, скажем, человек, сменивший пол, не может принести Армении никакой пользы. Этот этап мы уже прошли. В Армении нужно запустить институты, которыми должны руководить ведущие и компетентные специалисты, нужно сохранять духовно-культурную связь между странами. Основным капиталом Армении должен стать образованный, интеллектуальный человек».
Примечательны и наблюдения аналитика о 44-дневной войне и капитуляционном соглашении, подписанном под провозглашённым лозунгом «Мы победим». По мнению Арбака Хачатряна, корни всего этого гораздо глубже. «Всё началось тогда, когда в 1990-е годы тогдашние „политические лица“ и „всемогущие“ чиновники стали приписывать себе лавры победы и провозглашать себя героями вместо настоящих героев. Параллельно начала создаваться та „одиссея“, тот миф, будто наши храбрые солдаты без какой-либо политической и технической поддержки дойдут до Баку, выпьют там кофе, а затем на корабле доберутся до Стамбула. Вот так, легко и спокойно, без каких-либо сложностей… А в действительности имена многих из тех, кто обеспечил победоносное завершение войны, так и не были опубликованы и не стали известны обществу. Это было опасно.
Да, тогда армянский народ ни на грамм не сомневался в своей победе. Но для обеспечения этой победы армия должна была быть снабжена оружием и боеприпасами».
Наш собеседник говорит, что сейчас никто не может рассказать, как оружие попало в Армению, как и с чьей «лёгкой руки» была приватизирована линия производства патронов для автоматов Калашникова. Как в 1990-е годы тогдашние министр и заместитель министра обороны просили у него помощи для взятия Гандзака, как получили эту помощь, за которой, однако, так ничего и не последовало… Сегодня всё национальное богатство приватизировано, а в эти смутные послевоенные дни есть люди, которые пытаются ловить рыбу в мутной воде, расхищать средства, предназначенные для армии, наплевав на всё святое.
Продолжая тему, наш собеседник вспоминает, что ему предлагали в своё время: собственность, имущество… От всего этого он категорически отказался, считая это безнравственным. Сейчас он задаёт вовсе не риторический вопрос и хочет получить ответ: как получилось, что весь центр Еревана был приватизирован, откуда у этих людей столько денег? Вот причины, по которым мы не можем сохранить независимость. Арбак Хачатрян отмечает, что армянский народ резко изменил отношение к России. Он уверен, что, если сегодня ракета упадёт на один из армянских городов, через короткое время подавляющее большинство жителей Армении выразит желание присоединиться к России.
Сегодня все стали политологами и говорят с высоких трибун, но никакой пользы не приносят. Он предвидит большую опасность, которая в ближайшем будущем нависнет над Арменией как меч, и отмечает: необходимо срочно взяться за ум и объединиться. Одновременно он приводит пример 1990-х годов: «Наряду с приобретением оружия и боеприпасов и военными успехами дипломатический корпус тоже должен был быть достаточно мудрым, чтобы могущественные страны считались с нами и поддерживали Армению. Именно в этих направлениях начали работать люди, чьи имена так и остались в тени, тогда как героями были провозглашены тогдашние власти.
Позднее картину завершил „особенный“, воображавший себя единственным и неповторимым первый руководитель Республики Армения. Придя к власти с криками о Карабахе, он начал говорить о возвращении освобождённых земель противнику. Встретив однозначное неприятие соотечественников, он не отказался от своей позиции и начал искать „достойных последователей“ для реализации этого плана. И спустя долгое время нашёл… Именно он, посредством унизительного соглашения, подписанного между Арменией, Азербайджаном и Россией, „поставил Армению на колени“».
Арбак Хачатрян отмечает, что не верит, будто Никол Пашинян продал земли: его просто подготовили к этому моменту, чтобы доказать собственную правоту, сознательно идя на тысячи жертв и разрушенных судеб. «Почему никогда не говорят о том, что впервые в мире территории возвращаются принудительно? Почему мы должны так легко отдавать взятое нашим оружием, где наш дипломатический корпус? Между тем в 1990-е годы мы были страной-победительницей и могли добиться максимального результата, если бы, конечно, оставались свободными от внешнего влияния. У нас был совершенно другой статус, через нашу территорию проходили железная дорога и газопровод, и мы однозначно могли говорить с другой позиции — позиции требующей стороны. Чего, почему-то, не произошло и не было сделано… Теперь имеем то, что имеем. Думаю, наше предложение о выходе из сложившейся ситуации может оказаться эффективным».
Кстати, Арбак Хачатрян — один из людей, обеспечивших победу в 1990-е годы, чьё имя тоже годами «тщательно» скрывалось от общества. Хотя справедливости ради следует заметить, что это не предавалось огласке и потому, что сам Арбак Хачатрян не желал «появляться на виду». Лишь в последние годы бывшие высокопоставленные чиновники — Ваан Ширханян, Саак Салназарян и другие — начали публично говорить о неоспоримой поддержке, которую Арбак Хачатрян оказал тогда. Когда мы поинтересовались, что изменилось и почему теперь он согласен обнародовать этот факт, наш собеседник ответил: «По моему глубокому убеждению, один человек не может многое сделать и многого добиться в одиночку.
Именно для объединения общих усилий и использования интеллектуального потенциала для укрепления страны по нашей инициативе была создана ассоциация интеллектуалов. Армении и армянскому народу нанесён неизмеримый удар. В разговорах со знакомыми и друзьями многие говорят о реванше и необходимости перевооружения, что, на мой взгляд, крайне запоздало. Вместо этого мы попробуем кратко представить, как должна укрепиться Армения. В регион вошла Россия со своими миротворцами и мощным оружием, рядом с нами находится Иран, обладающий огромным военным арсеналом.
Другой наш сосед — Турция, 50 лет накапливавшая вооружение НАТО. Нет сомнений, что при определённом развитии событий в регионе, а конкретно в Грузии, появятся и США с ультрасовременным арсеналом. Теперь можете сказать, что в такой ситуации должна делать Армения, которую свои же люди 30 лет непрерывно и беспощадно терзали? Сегодня некоторые говорят, что надо охранять границу. Выше я уже отметил наше геополитическое положение, и возникает вопрос: от кого мы должны охранять границу, против кого вооружаться?»
На наш вопрос о том, почему не была предана огласке масштабная работа Арбака Хачатряна по освобождению пленных в своё время, собеседник отметил, что освобождение пленных не следует предавать огласке: не нужно упоминать, кто это делает и каким путём. Сейчас можно ради пиара освободить одного-двух пленных, а остальных принести в жертву.
«Я остаюсь убеждённым, что Армению может спасти только человеческий капитал — наши соотечественники, обладающие рычагами влияния в мировых „мозговых центрах“», — подчеркнул он.
На вопрос, почему Армения оказалась в таком положении и где искать причинно-следственную связь, Арбак Хачатрян ответил: «Вы задаёте мне правильный вопрос. Нас это тоже неимоверно интересует. Именно поэтому мы намерены от имени ассоциации обратиться с вопросом ко всем — духовным центрам и армянам всего мира, — чтобы понять произошедшее, понять проблему: почему уже две тысячи лет мы, армяне, не можем создать независимое государство и наладить нормальные отношения с соседями; в чём причина бесконечных внутриполитических склок, которые в конечном итоге приводят к утрате государственности. У нас нет врагов, мы сами их создаём. Мы рассчитываем, что, основываясь на содержании ответов, сумеем распутать этот узел и найти ответ на предложенную всем нам головоломку. Наша цель — объединить весь капитал, который не продаётся и который станет спасательным кругом…»
Арбак Хачатрян отмечает, что в меняющемся мире рушится и финансово-банковская система, которая душит человечество и держит его в тисках; об этом он уже давно бьёт тревогу. Аналитик предлагает начать новый этап становления достойной страны с объединения общеармянского интеллектуального потенциала.
Сравнить с оригиналом · Հայերեն
«Ղարաբաղի շուրջ ձեռք բերված պայմանավորվածություններից հրաժարումը Հայաստանի համար հավասարազոր կլինի ինքնասպանության»,- նոյեմբերի 17-ին «Ռոսիա 24»-ի եթերում հայտարարեց Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինը: Քաղաքական վերլուծաբան Արբակ Խաչատրյանի դիտարկմամբ՝ ՌԴ նախագահի այս «զգուշացմանն» անհրաժեշտ է առավել քան լուրջ վերաբերվել: «Երբ Հայաստանի դարավոր բարեկամ ու ռազմավարական գործընկեր երկրի նախագահը նման հայտարարություն է անում, պետք է հասկանալ, որ Հայաստանի գլխին սև ամպեր են կուտակված ու լուրջ վտանգներ են կախված, որ ներքաղաքական անցանկալի զարգացումները Հայաստանում կարող են մեծապես վտանգել ու հարցականի տակ դնել երկրի ապագան։
Պետք է լուրջ ընկալենք ու հասկանանք, որ Պուտինն այս կերպ իր սիրելի զինակցին առաջարկում է իր վերջին պայմանը: Վերջին զարգացումներից հետո մենք հայտնվել ենք այնպիսի իրավիճակում, երբ ցանկացած քայլ կատարելուց առաջ պետք է խորապես գիտակցենք, որ PR-ի ժամանակներն այլևս անցյալում են, որ երկիրը ճգնաժամից դուրս բերելու համար պետք է ձեռնարկվեն միայն ու միայն ճշգրտորեն հաշվարկված ու խիստ կշռադատված քայլեր»,- նշում է մեր զրուցակիցը՝ հավելելով նաև, որ ի տարբերություն հայաստանաբնակներից շատերի՝ ՌԴ նախագահը ներկա ղեկավարին դեռևս հանդուրժում է Հայաստանի իշխանության ղեկին միայն մի պատճառով. դոմինանտ ներկայացվածությունը տարածաշրջանում, թեկուզ և խաղաղապահների տեսքով, Ռուսաստանին այս պահին օդուջրի պես անհրաժեշտ է:
Մեր զրուցակիցը ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու սեփական առաջարկն ունի: Նրա դիտարկմամբ՝ համահայկական մտավոր, ինտելեկտուալ ներուժի համախմբումն ու այդ համահավաք էներգետիկայի՝ հայկական պետականության շահերին ուղղորդումն ու նրան ծառայեցումը կարող են դառնալ երկիրն անցանկալի ցնցումներից ու վայրիվերումներից զերծ պահելու առհավատչյան: Արբակ Խաչատրյանի համոզմամբ՝ քաղաքական ընդդիմության և հանրության մի հատվածի կողմից այս օրերին ներկայացվող ժամանակավոր կառավարություն ստեղծելու, ապա նաև արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների միջոցով նոր իշխանություն ձևավորելու պահանջը փակուղային է:
Հայաստանի Հանրապետության վերջին 30 տարվա պատմությունը վերլուծելով՝ Խաչատրյանը եկել է այն համոզման, որ ՀՀ-ի կյանքում խորհրդարանը միանգամայն ավելորդ մարմին է, քանի որ երկրի կառավարման գործում որևէ դրական դերակատարություն չի ունեցել, քանի որ խորհրդարանական մեծամասնությունը մշտապես ենթարկվել է բացառապես մեկ մարդու՝ երկրի առաջնորդի ցանկությանը, սպասարկել հենց նրա շահերը: Վերլուծաբանի կարծիքով՝ 300-ամյա պատմություն ունեցող խորհրդարանական կառավարման մոդելն է առհասարակ իրեն սպառել, իսկ Հայաստանի նման բռաչափ երկրներում, պատգամավորի կարգավիճակ ունեցողների անձնական հարցերը լուծելուց ու «ազգընտիրների» անհագուրդ ախորժակը բավարարելուց զատ, այն շոշափելի այլ արդյունք չի գրանցել: Արբակ Խաչատրյանը պետության կառավարման առանցքում արդարությունն է տեսնում ու մնում այն կարծիքին, որ հենց այս համատեքստում և այս հիմքով պետք է փոխվեն երկրի մայր օրենքը՝ Սահմանադրությունն ու մնացյալ օրենքները:
«Արդարությունը պետության համար պետք է անկյունաքարային նշանակություն ունենա, իսկ մենեջմենթն ու ուժային ինստիտուտները պետք է գործեն տարանջատ: Երկրի բնականոն զարգացման դիտանկյունից սա խիստ կարևոր պայման է: Անշուշտ, ծանրագույն իրավիճակում հայտնված Հայաստանում անասելի դժվար կլինի այս ամենը պարզորոշ ու դյուրընկալելի լեզվով հասցնել ժողովրդին, մտավորականությանը: Այդ իսկ պատճառով էլ թերևս ավելի ճիշտ կլինի ինստիտուտների վերափոխմանը նախորդող անցումային շրջանում ստեղծել 7-9-ը ներկայացուցչից բաղկացած անցումային խորհուրդ: Այդ խորհուրդը պիտի կազմվի հանգամանքների բերումով տարբեր երկրներում հանգրվանած, աշխարհում շոշափելի վարկ ու կշիռ ունեցող հայերից: Հակառակ պարագայում ստացվում է այնպես, ասես սփյուռքում բնակվող մեր հայրենակիցներին հիշենք միայն գումար խնդրելիս, իսկ կառավարման հարցերում նույն սփյուռքը, չգիտես ինչու, մնում է ձայնազուրկ: Սա էլ է կարևոր պայման, քանի որ հայ ժողովուրդը կորցրել է հավատը արդար, անաչառ, իսկ որ ամենակարևորն է՝ հայանպաստ ու հայակենտրոն ղեկավարի գոյության հանդեպ: Իսկ հավատի կորստին, ըստ իս, մեծապես նպաստել են հատկապես երկու հոգի՝ Հայաստանի Հանրապետության առաջին և ներկայումս գործող ղեկավարները: Այս պայմաններում ժողովրդի կորսված հավատի վերականգնմանը կարող է նպաստել միայն համահայկական մտավորական ներուժի համախմբումը: Մեծ եղեռնից հետո բնավեր դարձած մեր հայրենակիցները, հանգրվանելով աշխարհի տարբեր երկրներում, այնտեղ ստեղծեցին հայկական համայնքներ: Աշխարհի տարբեր ծագերում ապաստանած մեր հայրենակիցներից շատերը տարբեր ոլորտներում հասել են նկատելի հաջողությունների: Հենց այդ ներուժը պետք է ուղղորդվի ամուր ու արդար Հայաստանի կայացմանը: Ինձ համար կարևոր է նաև, որ հիշատակածս խորհրդում առևտրականներ չլինեն, քանի որ փող աշխատելու գայթակղությունն ու ակնկալվող շահը թույլ չեն տալիս նրանց մտածել պետության բարօրության մասին: Առերևույթ անէական թվացող այս պահանջն, ըստ իս, խիստ հիմնավորված է: Չէ՞ որ մենք դարձանք ականատեսը, թե ինչպես էությամբ և մտածողությամբ առևտրական Դոնալդ Թրամփը կործանեց ԱՄՆ-ը»,- նշեց նա:
Ի դեպ, Արբակ Խաչատրյանը ռուսական ԶԼՄ-ներում տեղ գտած հրապարակումներում դեռևս Թրամփի ընտրվելուց առաջ էր կանխատեսել, որ առևտրականի մտածողություն ունեցող Թրամփը լինելու է աշխարհում մեծ կշիռ ու հզոր ազդեցություն ունեցող ԱՄՆ-ի վերջին նախագահը:
«Խորհրդում պիտի ընդգրկվեն մտավորականներ, որոնք պիտի ունենան հավասար ձայն»,- պարզաբանում է մեր զրուցակիցը: Խորհրդի կազմի և գործունեության մասին ցանկացողները կարող են առավել մանրամասն տեղեկանալ ռուսական մամուլից:
Անդրադառնալով կառավարությունում սկսված պաշտոնանկությունների շքերթին՝ Արբակ Խաչատրյանը նկատում է, որ այդ փոփոխությունները բարոյահոգեբանական այս իրավիճակում ոչնչի չեն հանգեցնելու: Միակ իրական ուժը, որ կկարողանա արժանապատիվ վարք դրսևորել, հայկական շահերի պաշտպանությամբ զբաղվել ու խելամիտ պահանջներ ներկայացնել գերտերություններին, համահայկական ինտելեկտուալ սերուցքն է. «Անձերի փոփոխությունը՝ լինի դա պրոռուսական հակվածությամբ ինչ-որ գործիչ կամ, ասենք, սեռափոխ մեկը, Հայաստանին որևէ օգուտ տալ չի կարող: Այդ փուլն արդեն անցել ենք: Հայաստանում պետք է գործի դրվեն ինստիտուտները, որոնք պետք է ղեկավարվեն առաջատար ու իրազեկ մասնագետների կողմից, պետք է երկրների միջև պահպանվի հոգևոր-մշակութային կապը: Հայաստանի հիմնական կապիտալը պետք է լինի մտավորական, ինտելեկտուալ մարդը»:
Ուշագրավ են նաև վերլուծաբանի դիտարկումները 44-օրյա պատերազմի և հռչակված «Հաղթելու ենք» կարգախոսի ներքո ստորագրված կապիտուլյացիոն համաձայնագրի մասին: Արբակ Խաչատրյանի դիտարկմամբ՝ այդ ամենի արմատները շատ ավելի խորն են: «Ամեն բան սկսվեց այն պահից, երբ 1990-ականներին, այն ժամանակների «քաղաքական դեմքերն» ու «ամենակարող» չինովնիկները սկսեցին իրենց վերագրել հաղթանակի դափնիներն ու իրական հերոսների փոխարեն հերոսներ հռչակել իրենց: Սրան զուգահեռ՝ սկսվեց հյուսվել այն «ոդիսականը», այն միֆը, թե մեր քաջարի զինվորները, առանց քաղաքական և տեխնիկական որևէ աջակցության, կհասնեն Բաքու, այնտեղ սուրճ վայելելուց հետո էլ նավով կհասնեն Ստամբուլ: Հենց այդպես, հեշտ ու հանգիստ, առանց այլևայլությունների… Իսկ իրականում պատերազմի հաղթական ավարտն ապահովողներից շատերի անուններն այդպես էլ չհրապարակվեցին ու հանրության գիտությանը չարժանացան: Վտանգավոր էր:
Այո, հայ ժողովուրդն այն ժամանակ գրամ իսկ չէր կասկածում իր հաղթանակին: Այդ հաղթանակի ապահովման համար, սակայն, բանակը պետք է ապահովված լիներ զենք-զինամթերքով»:
Մեր զրուցակիցը ասում է, որ ոչ ոք հիմա չի կարող ասել, թե ինչպես են զենքերը եկել-հասել Հայաստան, ինչպես, ում «թեթև» ձեռքով է «Կալաշնիկով» ինքնաձիգների փամփուշտների գիծը սեփականացվել: Ինչպես են 90-ականներին պաշտպանության այն ժամանակվա նախարարն ու փոխնախարարն իրենից օգնություն խնդրել Գանձակը վերցնելու համար, ինչպես են այդ օգնությունը ստացել, որին, սակայն, այդպես էլ ոչինչ չի հաջորդել… Այսօր ամբողջ ազգային հարստությունը սեփականացված է, հետպատերազմյան այս խառնակ օրերին էլ կան մարդիկ, որոնք փորձում են պղտոր ջրում ձուկ որսալ, բանակի համար նախատեսված միջոցները թալանել՝ թքած ունենալով ուզած տիպի սրբության վրա:
Իբրև թեմայի շարունակություն մեր զրուցակիցը հիշում է, թե իրեն ժամանակին ինչեր են առաջարկել՝ սեփականություն, ունեցվածք… ինչից նա կտրականապես հրաժարվել է՝ դա համարելով անբարո: Հիմա նա ամենևին էլ հռետորական հարց չի հնչեցնում, նա ցանկանում է ստանալ բարձրացվող հարցի պատասխանը. այդ ինչպե՞ս Երևանի ամբողջ կենտրոնը սեփականացվեց, որտեղի՞ց այդ մարդկանց այդքան գումար: Սրանք են պատճառները, որ մենք չենք կարողանում մեր անկախությունը պահել: Արբակ Խաչատրյանը նշում է, որ հայ ժողովուրդը միանգամից փոխեց իր վերաբերմունքը ՌԴ-ի նկատմամբ, նա վստահ է, որ եթե այսօր Հայաստանի քաղաքներից որևէ մեկի վրա հրթիռ ընկնի, ապա կարճ ժամանակ անց հայաստանաբնակների գերակշիռ մասը ցանկություն կհայտնի միանալ Ռուսաստանին: Այսօր բոլորը դարձել են քաղաքագետներ և խոսում են բարձր ամբիոններից, սակայն ոչ մի օգուտ չեն տալիս: Նա մոտ ապագայում Հայաստանի գլխին սրի նման կախված մեծ վտանգ է կանխատեսում և նշում՝ հարկավոր է շտապ խելքի գալ և հավաքվել: Զուգահեռաբար նա բերում է նաև 90-ականների օրինակը.
«Զենք-զինամթերքի ձեռք բերմանն ու ռազմական հաջողություններին զուգահեռ նաև դիվանագիտական կորպուսը պետք է այնքան խելամիտ լիներ, որ հզոր երկրները մեզ հետ հաշվի նստեին, աջակցեին Հայաստանին: Հենց հիշատակված ուղղություններով էլ սկսեցին աշխատել մարդիկ, որոնց անուններն այդպես էլ մնացին ստվերում, մինչդեռ հերոս հռչակվեցին օրվա իշխանությունները: Ավելի ուշ իրավիճակն ամբողջացրեց «առանձնահատուկը», իրեն միակն ու անկրկնելին երևակայող Հայաստանի Հանրապետության առաջին ղեկավարը: Ղարաբաղ գոռալով իշխանության գալով՝ նա սկսեց խոսել ազատագրված հողերը հակառակորդին վերադարձնելու մասին: Միանշանակ չընդունվելով համերկրացիների կողմից՝ նա, չհրաժարվելով իր տեսակետից, սկսեց այդ ծրագրի կյանքի կոչման համար «արժանի հետնորդներ» որոնել: Ու տևական ժամանակից հետո գտավ… Հենց նա էլ՝ ի դեմս Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի միջև ստորագրված նվաստացուցիչ համաձայնագրի, «ծնկի բերեց» Հայաստանը»:
Արբակ Խաչատրյանը նշում է, որ չի հավատում, թե Նիկոլ Փաշինյանը հողեր է ծախել, նրան պարզապես պատրաստել են այդ պահի համար իրենց ճշմարտացիությունն ապահովելու նպատակով՝ կանխամտածված գնալով հազարավոր զոհերի և ճակատագրերի կործանման. «Ինչո՞ւ երբևէ չի խոսվում այն մասին, որ աշխարհում առաջին անգամ տարածքներ են վերադարձվում հարկադրաբար, ինչո՞ւ պետք է մենք մեր զենքով վերցրածը այսքան հեշտ վերադարձնենք, ո՞ւր է մեր դիվանագիտական կորպուսը: Մինչդեռ 1990-ականներին մենք հաղթած երկիր էինք և կարող էինք հասնել առավելագույն արդյունքի, եթե, իհարկե, զերծ մնայինք արտաքին ազդեցություններից: Մենք ունեինք բոլորովին այլ կարգավիճակ, մեր տարածքով անցնում էր երկաթուղի, գազամուղ, և միանշանակ կարող էինք խոսել այլ՝ պահանջողի դիրքերից: Մի բան, որը, չգիտես ինչու, չեղավ, չարվեց… Հիմա ունենք այն, ինչ ունենք: Ստեղծված իրավիճակից ելքի մեր առաջարկը, կարծում եմ, կարող է արդյունավետ լինել»:
Ի դեպ, Արբակ Խաչատրյանը 1990-ականներին հաղթանակ ապահոված այն մարդկանցից մեկն է, ում անունը նույնպես տարիներ շարունակ «խնամքով» պահվել է հանրությունից: Թեպետ ի սեր անկեղծության, հարկ է նկատել, որ չէր հրապարակայնացվում նաև հենց իր՝ Արբակ Խաչատրյանի «երևակվելու» ցանկություն չունենալու պատճառով: Միայն վերջին տարիներին նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաների՝ Վահան Շիրխանյանի, Սահակ Սալնազարյանի ու այլոց կողմից սկսեց հրապարակավ խոսվել Արբակ Խաչատրյանի՝ այն ժամանակ ցուցաբերած անուրանալի աջակցության մասին: Երբ սկսեցինք նրանից հետաքրքրվել, թե ինչ է փոխվել, որ ինքը հիմա համաձայնում է հրապարակայնացնել այդ փաստը, մեր զրուցակիցը պատասխանեց.
«Իմ խորին համոզմամբ՝ մեկ անձը շատ բան անել, շատ բանի միայնակ հասնել չի կարող: Հանուրի ջանքերը մեկտեղելու, ինտելեկտուալ ներուժը երկրի հզորացմանը ծառայեցնելու համար էլ մեր նախաձեռնությամբ ստեղծվել է մտավորականների ասոցիացիան։ Հայաստանին և հայ ժողովրդին հասցվել է այնպիսի հարված, որը չափելի չէ։ Ծանոթ-բարեկամների հետ զրույցներում շատերն են խոսում ռևանշի, վերազինվելու անհրաժեշտության մասին, որն, ըստ իս, խիստ ուշացած է: Դրա փոխարեն կփորձենք համառոտ ներկայացնել, թե ինչպես պիտի հզորանա Հայաստանը։ Տարածաշրջան է մտել ՌԴ-ն՝ իր խաղաղապահներով և հզոր զենքերով, մեր կողքին է գտնվում վիթխարի զինական արսենալ ունեցող Իրանը: Մեր մյուս հարևանը 50 տարի ՆԱՏՕ-ի զենքերն ամբարած Թուրքիան է։
Կասկածից վեր է, որ դեպքերի որոշակի զարգացման դեպքում գերժամանակակից զինանոցով տարածաշրջանում, իսկ ավելի կոնկրետ՝ Վրաստանում կհայտնվի նաև ԱՄՆ-ը: Հիմա կարո՞ղ եք ասել, թե նման իրավիճակում ինչ պիտի անի յուրայինների կողմից 30 տարի շարունակաբար ու անխնա հոշոտված Հայաստանը։ Այսօր ոմանք ասում են, որ սահման պետք է պահենք, ես արդեն վերևում նշեցի մեր աշխարհաքաղաքական դրությունը, հարց է առաջանում՝ ումի՞ց սահման պիտի պահենք, ում դե՞մ պիտի զինվենք»:
Մեր այն հարցին, թե ժամանակին գերիներին ազատելու հարցով Արբակ Խաչատրյանի կողմից կատարված մեծածավալ աշխատանքը ինչու չի հանրայնացվել, մեր զրուցակիցը նշեց, որ գերիներին ազատելը չպետք է հանրայնացվի, պետք չէ հիշատակել, թե ով է անում և ինչ ճանապարհով: Հիմա կարող ես փիառի համար մեկ կամ երկու գերի ազատել և մնացածին զոհ տալ:
«Ես մնում եմ այն համոզմանը, որ Հայաստանին կարող է փրկել միայն մարդկային կապիտալը, համաշխարհային «ուղեղային կենտրոններում» ազդեցության լծակների տիրապետող մեր ազգակիցները»,- ընդգծեց նա:
Հարցին՝ իսկ ինչո՞ւ Հայաստանը հայտնվեց այս վիճակում, որտե՞ղ պիտի փնտրել սրա պատճառահետևանքային կապը, Արբակ Խաչատրյանը պատասխանեց. «Դուք ճիշտ հարց եք ինձ ուղղում: Դա մեզ էլ է անասելի հետաքրքրում: Այդ իսկ նկատառումներով մտադիր ենք ասոցիացիայի անունից հարց ուղղել բոլորին՝ հոգևոր կենտրոններին, աշխարհասփյուռ հայությանը՝ հասկանալու համար կատարվածը, հասկանալու համար խնդիրը, այն է՝ ինչն է պատճառը, որ արդեն երկու հազար տարի է, ինչ մենք՝ հայերս, չենք կարողանում անկախ պետություն կայացնել ու բնականոն հարաբերություններ հաստատել դրացիների հետ, ինչն է ներքաղաքական անվերջ գզվռտոցների պատճառը, որոնք վերջնարդյունքում հանգեցնում են պետականության կորստի: Մենք թշնամիներ չունենք, դրանք ստեղծվում են հենց մեր կողմից: Ակնկալում ենք, որ հիմք ընդունելով պատասխանների բովանդակությունը՝ մեզ կհաջողվի լուծել այս թնջուկը, գտնել բոլորիս առաջարկված գլուխկոտրուկի պատասխանը: Մեր նպատակը վաճառքի ոչ ենթակա ողջ կապիտալի մեկտեղումն է, որն էլ կկատարի փրկօղակի դեր…»:
Արբակ Խաչատրյանը նշում է, որ վերափոխվող աշխարհում փլուզվում է նաև մարդկությանը շնչահեղձ անող, աքցանների մեջ առած ֆինանսաբանկային համակարգը, ինչի մասին ինքը տևական ժամանակ է, ինչ ահազանգում է: Վերլուծաբանն առաջարկում է արժանապատիվ երկրի կայացման նոր փուլը սկսել համահայկական ինտելեկտուալ ներուժի համախմբմամբ: