Միջուկային ձմռան շեմին
На пороге ядерной зимы
Կարդալ հրատարակչի կայքումԱրհեստական բանականության օգնությամբ թարգմանություն։ Ստորև հասանելի է բնագիրը՝ համեմատության համար։
Այս տարվա ապրիլին, երբ «ռուսն ու թուրքը» դեռ «հավերժ եղբայրներ» էին, մենք մեջբերել էինք Հայաստանի Հանրապետության նախագահի նախկին խորհրդական, Ռուսաստանի Դաշնության մարդու իրավունքների հանձնակատարի նախկին խորհրդական Արբակ Խաչատրյանի բաց նամակը (АН-online, «Ուկրաինա–Հայաստան–Ռուսաստան. երրորդ համաշխարհային պատերա՞զմ», 23 ապրիլի 2015 թ.)։ Անկախ իրավապաշտպանը դիմում էր Վլադիմիր Պուտինին։
«Թուրքական հոսքը», որը ռուսաստանցիներին ներկայացվում է որպես հսկայական հաղթանակ, իրականում դանդաղ գործողության ական է։ Այո՛, այն տնտեսական օգուտ է խոստանում։ Բայց գործամոլի ու պետական գործչի տարբերությունն այն է, որ երկրորդը տեսնում է մոտակա դրամական մուտքերից ավելի հեռուն»։
Եվ դեռ այս տարվա մայիսին, պատասխանելով խմբագրության հարցերին («Ժողովրդական դիվանագիտություն», «Аргументы недели» №17 (458), 14 մայիսի 2015 թ.), Խաչատրյանը նախազգուշացնում էր։
«Հույսը դնել «Թուրքական հոսքի» վրա մի տարածաշրջանում, որը հարուստ է ռուսականից ավելի էժան գազո՞վ։ Այս տեղեկատվական-քաղաքական խաղը Ռուսաստանին ոչ միայն ռազմավարական շահաբաժիններ չի բերում, այլ նաև ատելություն ու շովինիզմ է ավելացնում առանց այդ էլ շիկացած տարածաշրջանում։ Նոր գազատարի ռազմավարական գործընկեր ընտրելով Թուրքիային՝ մենք դեռ բազմիցս կբախվենք դժվարությունների, որոնք կարծես ոչնչից են առաջանում, բայց հստակ պատմական արմատներ ունեն։ Ինչո՞ւ վերլուծության ժամանակ անտեսվում է այնպիսի կարևոր պատմական հանգամանք, ինչպիսին Ղրիմի թերակղզում Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրության հավերժ առճակատումն է»։
Այժմ, երբ Արբակ Խաչատրյանի նախազգուշացումներն իրականություն են դարձել, հետաքրքիր համարեցինք իմանալ նրա վերլուծությունն ընթացիկ աշխարհաքաղաքական իրավիճակի վերաբերյալ։
— Արբակ Շահումյանովիչ, ինչո՞ւ չէիք հավատում Թուրքիայի հետ գործընկերությանը։
— Որովհետև Ռուսաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների այսօրվա վիճակը պատմականորեն ավելի ճշմարիտ է և ավելի համապատասխանում է բազմաբևեռ աշխարհի իրողություններին։ Այն, որ Թուրքիան Սու-24-ի միջադեպից հետո անմիջապես վազեց ՆԱՏՕ-ի աջակցությունը ստանալու, անհերքելիորեն ցույց է տալիս, որ նրան օգնել են լարվածության սրացման որոշում ընդունել՝ լավ արտոնություններ խոստանալով։ Բայց փախստականների հարցով ԵՄ գագաթնաժողովից անմիջապես հետո Թուրքիան, տեսնելով, որ իր քթի առաջ կրկին գազար են թափահարել, դիմում է… Ռուսաստանին՝ դադարեցրե՛ք տնտեսական պատժամիջոցները։
Եվ Ռուսաստանի ղեկավարությունը, ենթադրում եմ, թեթևացած շունչ քաշեց, որովհետև Օսմանյան կայսրության ժառանգների այս իշխող խմբակին հոգու խորքում միշտ կասկածանքով էր վերաբերվում, թեև, իհարկե, դա չէր հրապարակում։ Այստեղից էլ Պուտինի խոսքերը՝ Թուրքիայի իշխող խմբակին բանականությունից զրկած Ալլահի մասին։
— Ուրիշ ի՞նչ ստորություններ կարելի է նրանցից սպասել։
— Թուրքիայի այսօրվա կառավարիչներից ոչ մի լավ բան սպասել չի կարելի։ Նրանք անմիջապես և ցուցադրաբար ակտիվացրին Ադրբեջանի հետ շփումները, իսկ ադրբեջանական կողմը հաստատեց, որ Տրանսանատոլիական գազատարը կավարտի մինչև 2018 թվականը։ Եվս մեկ ողջույն՝ «Թուրքական հոսքին»։ Իսկ Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում Անկարան միշտ Բաքվի կողմն է եղել։ Ուստի շատ եմ վախենում, որ հաջորդը կարող է լինել սադրանքը Ղարաբաղում։ Եթե 10 տարի առաջ աշխարհն այնտեղ ամենափոքր սրացմանն էլ սուր էր արձագանքում, ապա հիմա կարելի է կանխատեսել «Ղարաբաղյան սինդրոմ»՝ «Հելսինկյան սինդրոմի» նման։ Չէ՞ որ այսօր ամբողջ աշխարհն է բոցավառվում, Ղարաբաղով զբաղվելու ժամանակ չկա, և աշխարհում Ռուսաստանի նկատմամբ վերաբերմունքն էլ այն չէ, ինչ 10 տարի առաջ։
Բայց այս ամբողջ սրացման մեջ մեզ համար գլխավորը դա չէ։
— Իսկ ի՞նչը։
— Այն, որ Ռուսաստանի տեղեկատվական-քարոզչական պատերազմի պետական մեքենան հերթական անգամ շրջվեց 180 աստիճանով, և բոլոր այն պաշտոնյաները, քաղաքագետներն ու լրագրողները, որոնք դեռ երեկ հիանում էին, թե «որքան շահավետ է, որ Թուրքիան մեզ հետ է», այսօր արդեն բերանները փրփրելով գոռում են, որ թուրքերը մշտապես միայն ահաբեկիչներին են աջակցել։
Այս զանգվածային ու համատարած քամելեոնությունը պետությանը արջի ծառայություն է։ Շուրջօրյա այս «լարումը» միայն այսպես կոչված ներքին քվեարկող ընտրազանգվածին կամ շենքի մուտքի մոտ նստած տատիկներին չի ուղղված. այն ազդում և թունավորում է Ռուսաստանի բոլոր քաղաքացիներին՝ ներառյալ որոշումներ մշակողներին ու ընդունողներին։
Նախագահը, իհարկե, տեղեկատվություն է ստանում այլ աղբյուրներից, բայց այդ աղբյուրներն էլ չեն կարող կատարյալ մաքուր լինել, երբ շուրջն այսպիսի տեղեկատվական հիստերիա է։ Արդյունքում դա հանգեցնում է արտաքին քաղաքականության մեջ Ռուսաստանի ռազմավարապես չմտածված քայլերի, երբ երկիրը ստիպված է միայն պաշտպանվել ու արձագանքել հերթական դավերին՝ կանխելու և առաջ անցնելու փոխարեն։
Այսօր ընկերություն ենք անում Չինաստանի, վաղը՝ Թուրքիայի, մյուս օրը՝ Իրանի հետ։ Ի՞նչ տնտեսական օգուտի մասին կարելի է խոսել, եթե Թեհրանի նավթի արդյունահանման ինքնարժեքը տասնյակ անգամ ավելի ցածր է, քան մերը։ Կրկին «պտտվում ենք»՝ չիմանալով՝ ուր գնալ։
— Ուր թույլ են տալիս, այնտեղ էլ գնում ենք. չէ՞ որ նախկինում մեզ չէր կարելի ընկերություն անել Իրանի հետ…
— Բայց պետք էր թքած ունենալ պատժամիջոցների վրա և օգնել Իրանի ժողովրդին։ Ժողովրդի՛ն։ Այդ դեպքում այսօր կլինեինք ոչ թե Իրանի հետ ընկերություն անել ցանկացող մյուս երկրների շարքում, այլ՝ առաջինն ու միակը։ Հիմա էլ կրկին առաջնորդվում ենք էլիտայի շահերով, որը հերթական խնդիրների դեպքում կընտրի Արևմուտքը, ոչ թե մեզ։ Ահա սա եմ անվանում ժողովրդական դիվանագիտություն. ոչ թե սովորական մարդկանց՝ դիվանագետների փոխարեն հանդես գալը, այլ այն, որ նպատակն է տնտեսությունը վերաուղղել հասարակ ժողովրդին ծառայելուն։ Միայն դրանում աշխարհը փրկության հնարավորություն ունի։ Կարևոր չէ գաղափարական բաղադրիչը՝ ԻՊ-ի սալաֆիզմը, Ուկրաինայի բանդերական ազգայնականությունը կամ Եմենի հութիները. կարևորն այն է, որ կուշտ ժողովուրդը չի տապալի իր իշխանությունը։
— Ժողովրդական դիվանագիտությո՞ւն՝ հրետանավերի դիվանագիտության փոխարեն։
— Գորգային ռմբակոծումներով մենք աշխարհը միայն ավելի ենք մոտեցնում մարդկության ոչնչացմանը։ Ռմբակոծությունների փոխարեն մեր փխրուն բազմաբևեռ աշխարհի բոլոր կողմերը պետք է պայմանավորվեն փոխել համաշխարհային տնտեսության սկզբունքները, որովհետև աղքատության ու ահաբեկչության արմատը երրորդ երկրներին որպես հումքային կցորդներ վերաբերվելն է։ Արևելքում արդեն մի ամբողջ սերունդ է մեծացել, որը հացի գումար վաստակել գիտի միայն «անհավատներին» սպանելով։ Դեռ որքա՞ն ահաբեկչություն պետք է տեղի ունենա Եվրոպայում ու Ամերիկայում, որպեսզի քաղաքակիրթ աշխարհը վերջապես հասկանա՝ ինչ է պետք անել։
Խմբագրությունից։ Ժողովրդական դիվանագիտության, համաշխարհային տնտեսական ռազմավարության փոփոխության և հրետանավերի դիվանագիտությունից հրաժարվելու մասին Արբակ Խաչատրյանի գաղափարները հենց այն գաղափարներն են, որոնք կօգնեն պահպանել մեզ ծանոթ աշխարհը Երկրի վրա՝ այն աշխարհը, որն այսօր իսկապես պայթեցնում է միջազգային ահաբեկչությունը։ Բայց ինչո՞ւ այդ գաղափարները չեն լսում նրանք, որոնց գործողություններից է կախված մեր ապագան։
Համեմատել բնագրի հետ · Русский
В апреле этого года, когда «русский с турком» ещё были «братья навек», мы цитировали открытое письмо Арбака Хачатряна, экс-советника президента Республики Армения, бывшего советника Уполномоченного по правам человека в Российской Федерации (АН-online, «Украина – Армения – Россия – третья мировая?», 23 апреля 2015 г.). Независимый правозащитник обращался к Владимиру Путину:
«Турецкий поток», который преподносится россиянам как огромная победа, на самом деле – мина замедленного действия. Да, это сулит экономическую выгоду. Но в том и разница между делягой и государственным деятелем, что второй смотрит дальше ближайших денежных поступлений».
И ещё в мае этого года, отвечая на вопросы редакции ( «Народная дипломатия», «Аргументы недели» №17 (458) от 14 мая 2015 г.) Хачатрян предупреждал:
«Делать ставку на «Турецкий поток» в регионе, богатом более дешёвым газом, нежели российский? Эта информационно-политическая игра не только не приносит России стратегических дивидендов, но ещё и добавляет ненависти и шовинизма в и так горячий регион. Выбрав Турцию стратегическим партнёром нового газопровода, мы ещё не раз столкнёмся с трудностями, вроде бы возникающими ниоткуда, но имеющими чёткие исторические корни. Почему при анализе упускается такая важная историческая деталь, как вечное противостояние на Крымском полуострове России и Османской империи ?»
Сейчас, когда предупреждения Арбака Хачатряна стали реальностью, мы посчитали интересным узнать его анализ текущей геополитической ситуации.
– Арбак Шаумянович, так почему вы не верили в партнёрство с Турцией?
– Потому что сегодняшнее состояние взаимоотношений России и Турции более исторически правдивое и более отвечает реалиям многополярного мира. То, что Турция после инцидента с Су‑24 побежала сразу за поддержкой в НАТО , неопровержимо указывает на то, что ей помогли принять решение об эскалации напряжённости, пообещав хорошие преференции. Но сразу после саммита ЕС по вопросу беженцев Турция, увидев, что у её носа опять помахали морковкой, обращается к… России – прекратите экономические санкции!
Да и российское руководство, я полагаю, вздохнуло с облегчением, потому что к этой правящей клике наследников Османской империи они всегда, глубоко в душе, относились с подозрением, хотя, конечно, и не афишировали это. Отсюда и слова Путина про Аллаха , лишившего разума правящую клику Турции.
– Каких ещё пакостей можно от них ожидать?
– Да от сегодняшних правителей Турции нельзя ждать ничего хорошего. Они сразу же демонстративно активизировали свои контакты с Азербайджаном , и те подтвердили, что Трансанатолийский газопровод достроят к 2018 году. Очередной привет «Турецкому потоку». А по вопросу урегулирования карабахского конфликта Анкара всегда была на стороне Баку . Поэтому я очень боюсь, что следующей может случиться провокация в Карабахе . И если 10 лет назад мир остро реагировал на малейшую эскалацию там, то сейчас можно спрогнозировать «Карабахский синдром» – наподобие «Хельсинкского синдрома» . Ведь весь мир сейчас полыхает, не до Карабаха, да и отношение к России в мире не такое сейчас, как 10 лет назад.
Но для нас главное во всей этой эскалации не это.
– А что же?
– А то, что российская государственная машина информационно-пропагандистской войны в очередной раз развернулась на 180 градусов, и все те чиновники, политологи и журналисты, кто ещё вчера умилялся, «как это выгодно, что Турция с нами», сегодня уже с пеной у рта кричат, что турки всё время только и делали, что поддерживали террористов.
Вот это массированное и массовое хамелеонство – это медвежья услуга государству. Эта круглосуточная «накрутка» идёт же не только на так называемый внутренний голосующий электорат, на бабушек у подъезда, она влияет и отравляет всех граждан России, включая и тех, кто вырабатывает и принимает решения.
Президент, конечно, черпает информацию из других источников, но ведь и эти источники не могут быть идеально чистыми, когда вокруг такая информационная истерика. А это приводит в итоге к стратегически непродуманным шагам России во внешней политике, когда стране приходится только отбиваться, реагировать на очередные козни, а не играть на опережение.
Сегодня мы дружим с Китаем , завтра с Турцией, а послезавтра с Ираном . Ну о какой экономической выгоде тут можно говорить, если у Тегерана себестоимость добычи нефти в десятки раз дешевле нашей. Опять мы «вертимся», не зная куда пойти.
– Куда пускают, туда и идём – нам нельзя же раньше было дружить с Ираном…
– А вот надо было плюнуть на санкции и помогать народу Ирана. Народу! Тогда мы были бы сегодня не в ряду с другими странами, кто хочет дружить с Ираном, а были бы первыми и единственными. Да и сейчас мы опять ориентируемся на интересы элиты, которая в случае очередных неприятностей выберет Запад, а не нас. Вот что я называю народной дипломатией – не то, что простые люди вместо дипломатов, а то, что цель – переориентировать экономику на служение простому народу. И только в этом у мира есть шанс на спасение. Не важно, какая идеологическая составляющая – салафизм ИГИЛ , бандеровский национализм на Украине или хуситы в Йемене , важно, что сытый народ не будет свергать свою власть.
– Народная дипломатия вместо дипломатии канонерок?
– Ковровым бомбометанием мы только приближаем мир к уничтожению человечества. И вместо бомбардировок все стороны нашего хрупкого многополярного мира должны договориться изменить принципы мировой экономики, ведь корень нищеты и терроризма кроется в отношении к третьим странам как сырьевым придаткам. Выросло уже целое поколение на Востоке , которое умеет зарабатывать на хлеб, только убивая «неверных». Сколько ещё должно случиться терактов в Европе и Америке , чтобы цивилизованный мир наконец-то понял, что надо делать?
От редакции . Идеи Арбака Хачатряна о народной дипломатии, об изменении глобальной экономической стратегии, отказе от дипломатии канонерок – это именно те идеи, которые помогут сохранить привычный нам мир на земле, мир, который сейчас реально взрывает международный терроризм. Но почему эти идеи не слышат те, от чьих действий зависит наше будущее?
Նշում աղբյուրի մասին
Дата подтверждена в архиве издателя; часть отдельных страниц недоступна через исследовательский браузер.