«Вы должны выбрать, в каком мире жить» — Арбак Хачатрян
«Դուք պետք է ընտրեք՝ ինչպիսի աշխարհում ապրել». Արբակ Խաչատրյան
Читать на сайте издателяПеревод с помощью ИИ. Ниже доступен оригинал для сравнения.
Газета «Аргументы Недели» недавно взяла интервью у независимого правозащитника и эксперта по геополитическим вопросам Арбака Хачатряна. Представляем интервью полностью.
Независимый правозащитник и эксперт по геополитическим вопросам Арбак Хачатрян — один из постоянных комментаторов нашей газеты. Все его мрачные прогнозы сбываются: о проблемах в отношениях России с Грузией, Украиной и Турцией, об опасности ИГИЛ, об экономическом кризисе и обо всех значимых вызовах цивилизации он предупреждал задолго до их появления. Но Хачатрян не только прогнозирует, но и не перестаёт повторять, что из этого кошмара есть выход. И этот выход заключён в пропагандируемых им принципах «Народной дипломатии».
Арбак Хачатрян никогда не ставил личную безопасность и комфорт выше государственных интересов. Первые открытые письма Владимиру Путину он адресовал ещё в 2003–2004 годах, когда был советником российского уполномоченного по правам человека.
«Многие решения принимаются ради PR и дают лишь временные и локальные результаты. Налицо недальновидные действия, которые в будущем будут играть для России только отрицательную роль… Думаю, подобные проблемы будут и с Украиной, где постепенно растут антироссийские настроения…»
Весной 2015 года, когда ИГИЛ и Новороссия уже стали реальностью, Хачатрян всё ещё убеждает осознать и устранить первопричину мирового зла:
«В 2003 году, когда я предупреждал о Грузии, Сирии, Украине, смеялись. Сейчас уже не смеются. Однако истинные причины происходящих локальных и мировых кризисов не устраняются. И никогда не будут устранены, пока действует старая либертарианская модель экономики, пока миром правит так называемый “золотой миллиард”, а 70 процентов населения планеты голодает. Российская экономика, банковская сфера — все следуют этой модели, как прилежные ученики. Не переориентировав экономику на служение всему обществу, а не “избранным”, мы продолжим терпеть поражение за поражением. Не важно, какова идеологическая составляющая: салафизм ИГИЛ, бандеровский национализм на Украине или хуситы Йемена; важно, что сытый народ не свергнет свою власть».
Именно тогда, в апреле 2015 года, когда «русский и турок» ещё были «вековыми братьями», Хачатрян предупреждал: «“Турецкий поток”, который преподносится россиянам как огромная победа, на самом деле — мина замедленного действия. Да, он обещает экономическую выгоду. Но разница между “дельцом” и государственным деятелем именно в том, что второй смотрит дальше ближайших денежных поступлений». Затем, в мае 2015 года:
«Эта информационно-политическая игра не только не приносит России стратегических дивидендов, но и добавляет ненависти и шовинизма в и без того горячий регион».
Наступил 2016 год. Ко всем бедствиям добавился экономический кризис. В Москве идёт Гайдаровский форум, но что-то там не слышно рецептов спасения родины, поэтому мы встречаемся с правозащитником и экспертом в области геополитики в кафе возле метро.
— Господин Хачатрян, в начале года хочется услышать о вере, надежде, любви и свете в конце тоннеля. Готовы ли Вы поделиться с нашими читателями ожиданиями радостных перемен?
— А Вы сегодня утюг включали? Я включил, а оттуда — о Гайдаровском форуме. Посмотрите на выступающих на этом форуме: действительно, у них всё блестяще, их банкам и корпорациям прощают все долги и снова накапливают деньги. Их дома, банки, личные острова в тёплых морях, несмотря на кризис, становятся ещё больше и красивее. Как начали с Беловежской Пущи «разбирать на части» СССР, так уже не могут успокоиться: не только «выкачивают» все ресурсы, но и постоянно разрывают — то Карабах, то Грузию, то Украину, то Сирию…
— Кому война, а кому радость…
— Тогда не надо плакать: «Ах, нас в Кёльне изнасиловали». А кто их породил? Афганистан, Ирак, Ливия, Сирия — не города, целые государства стали руинами. Нам каждый день показывают бомбёжки по телевизору; не надо быть ясновидящим, чтобы предположить, что с каждой разрушенной квартирой пропорционально растёт число будущих террористов. Мировая экономическая система их породила.
— Погодите, «а нас-то за что»? Россия явно не флагман мировой экономической системы…
— Но мы связаны с мировой экономической системой: все эти гайдары учились там, все их интересы там, все их дети там. Это всё равно что разрешить хроническому наркоману воспитывать детей в детском саду. Но они, хоть и ссылаются на западные рыночные стандарты, создали в России страшного монстра.
В чём глубинная суть действий экономически развитых стран, так называемой «Семёрки»? Поработить «третий мир». В чём суть действий наших экономистов-западников? Поработить собственный народ. Потом ещё удивляются: что случилось, что народ эмигрирует? (Выступая на Гайдаровском форуме, Г. Греф назвал «утечку мозгов» «нашим самым страшным и самым большим экспортом».) Но ведь народ бежит от вашего управления.
Вы говорите: «не флагман»… Это словно тот вопрос из интервью Владимира Путина немецкой газете Bild: «Россия — региональная держава или сверхдержава?» У России великая история и культура, несгибаемый дух народа, огромная богатая территория и ядерный потенциал. И почему Россия не сверхдержава? Потому что экономикой руководят «ельцинско-гайдаровские метастазы». Потому что вместо того, чтобы накормить народ, придумывают врагов и провоцируют войны. Потому что террориста невозможно победить, размахивая ядерной дубинкой: он только порадуется, став «ядерным мучеником».
— Президент доволен работой правительства…
— Я не хочу снова выступать в роли ясновидящего, но уверяю: геополитические процессы сейчас не текут медленно, а несутся вскачь. Если мы сейчас не сломаем эту преступную международную систему, вскоре загорится уже в России, сначала на окраинах, и это будут не только обученные боевики ИГИЛ — деятельность организации запрещена в России решением Верховного суда, — которыми нас пугают, но и наши доморощенные националисты и фашисты.
— То есть, воюя в Сирии и «отодвигая» границы терроризма «от порога родного дома», мы что-то делаем не так?
— Мы боремся со следствием, а не с причиной. Проследите путь этого кровавого мачете, которым террорист в видео отрезает голову заложнику. Кто дал деньги на оружие, у кого купили, кто получил прибыль? Конечные бенефициары этой кровавой денежной цепочки — финансовые руководители якобы цивилизованного мира. Или зачем далеко ходить — посмотрите вокруг. Нет, в Москве простым людям ещё достаются какие-то крохи, но в регионах и в СНГ для выживания нужно быть «дельцом». И речь уже не о людях, а о государственных институтах, силовых структурах — всё пропитано духом торгашества.
Мы живём в одном большом «Черкизоне». Или возьмём именно этих конкретных молодых парней, уже уехавших воевать в рядах ИГИЛ: что, они отправились воевать ради джихада? Если Национальный антитеррористический комитет или ФСБ проверит любого из этих наёмников, я уверен, большинство их семей взяли непосильные для погашения кредиты. Вот суть этой системы, она по своей сути бесчеловечна.
— Так легко: раздать деньги, как саудовские шейхи, и всё? А где их взять? Всё разграблено до нас…
— Это нелегко. Нужна воля. Сильная воля. А где взять, Вы уже ответили. Достаточно капитала двух десятков людей из числа тех, кто вовремя оказался у крана или, как говорят, сел выше по течению ручья. Между тем их значительно больше. Всё разграбленное у народа нужно вернуть народу. И обязательно публичное раскаяние создателей и исполнителей этой преступной финансовой системы. После этого необходимо амнистировать все кредиты, выданные для создания малого бизнеса и выживания семьи обычного человека. Принцип новой финансово-экономической стратегии государства очень прост и давно известен: государство для человека, а не человек для государства. Очевидно, что простой народ поддержит новый курс. Только так Россия может показать всему миру путь к светлому будущему.
— Весь мир скажет, что прощение кредитов — посягательство на основы мироздания, вселенский грех и преступление.
— Преступлением было создание такой системы, где для выживания нужно брать кредит. Вы удивитесь, но сумма прощаемых кредитов не достигнет даже одной тысячной денег, разграбленных у народа.
— Система чудовищна, банки плохие, а что взамен?
— Не важно, что взамен. Важно — как. Не как у папуасов — золото в обмен на украшения, не грабительские проценты, которые изначально невозможно вернуть, но уйти некуда, не драконовские законы, защищающие только финансистов. Посмотрите: в США в 2008 году был ипотечный кризис, но судебные процессы с банками идут до сих пор. (15 января 2016 года банк Goldman Sachs заключил соглашение с Министерством юстиции о предоставлении 1,8 миллиарда долларов США для компенсации пострадавшим от его действий и развития жилищного строительства в США.) Если Вы обожествляете Запад, почему копируете его так однобоко, чтобы только Вам было хорошо? Откуда берёте 30–50 процентов, если там 2–4? Мы что, не интегрированы в мировую экономическую систему, Россия не член МВФ, не вступила в ВТО? Почему в эпоху глобализации и мира без границ мы отгораживаемся барьерами?
Строим изолированную империю, хотя вся мировая история говорит, что такие империи плохо кончали. И главное: даже если западная финансовая система, которую Вы обожествляете, в глубоком кризисе, почему Вы верите, что этот кризис обойдёт нас и Ваш жалкий гибрид? Если сидеть сложа руки, не обойдёт. И у меня вопрос к государству: кто преступник — тот, кто дал кредит, изначально зная, что честным путём погасить его невозможно, или те, кто взял и не может вернуть? Кроме того, не забывайте: это деньги российского государства, а под «государством» я понимаю народ.
Да, то, что я предлагаю, — революционные изменения, но если мы не уберём этого посредника-кровопийцу, то просто не преодолеем этот кризис. Весь мир горит, мы не сможем отгородиться.
— Мне нравится описанная Вами перспектива, но в условиях нашей действительности она нереалистична.
— То же мне говорили о моих предыдущих прогнозах. Сейчас это уже реальность. Надо не ждать, сбудутся или нет, а заранее принимать решения и действовать, пока не поздно.
— У нас, увы, решения принимает один человек. Наша газета опубликовала Ваше открытое письмо, которое прочли миллионы людей — в газете, на сайте, в социальных сетях. Думаете, не дошло?
— Не знаю. Приходит время, когда нужно принимать трудные решения. Представьте: Вы строите дом, уже заканчиваете крышу, и вдруг Вам сообщают, что в сторону Вашего дома летит метеорит. Вы продолжите строить дом или перевезёте семью подальше, в неудобную, но безопасную палатку? Такая же ситуация и сейчас. И Вы должны выбрать, в каком мире жить.
Перевод: «168 Жам». Фото: 168.am.
Сравнить с оригиналом · Հայերեն
«Аргументы Недели» թերթն օրերս հարցազրույց է ունեցել անկախ իրավապաշտպան և աշխարհաքաղաքական հարցերով փորձագետ Արբակ Խաչատրյանի հետ: Ձեզ ենք ներկայացնում հարցազրույցն ամբողջությամբ:
Անկախ իրավապաշտպան և աշխարհաքաղաքական հարցերով փորձագետ Արբակ Խաչատրյանը մեր թերթի մշտական մեկնաբաններից է: Նրա բոլոր մռայլ կանխատեսումներն իրականանում են. Վրաստանի, Ուկրաինայի և Թուրքիայի հետ Ռուսաստանի փոխհարաբերություններում առկա խնդիրների, ԻԼԻՊ-ի վտանգավորության, տնտեսական ճգնաժամի և քաղաքակրթության բոլոր նշանակալի մարտահրավերների մասին նա նախազգուշացնում էր դրանց ի հայտ գալուց շատ առաջ։ Սակայն Խաչատրյանը ոչ միայն կանխատեսում է, այլև չի դադարում կրկնել, որ այդ մղձավանջից ելք կա։ Եվ այդ ելքն ամփոփված է իր քարոզած «Ժողովրդական դիվանագիտության» սկզբունքներում։
Արբակ Խաչատրյանը երբեք անձնական անվտանգությունն ու հարմարավետությունը վեր չի դասել պետական շահերից։ Առաջին բաց նամակները նա Վլադիմիր Պուտինին հասցեագրել է դեռ 2003-2004թթ., երբ ՌԴ մարդու իրավունքների պաշտպանի խորհրդականն էր։
«Բազմաթիվ որոշումներ ընդունվում են PR-ի համար և տալիս են միայն ժամանակավոր և տեղային արդյունքներ։ Ակնհայտ են այնպիսի անհեռատես գործողություններ, որոնք ապագայում Ռուսաստանի համար կունենան միայն բացասական դեր… Կարծում եմ, որ նմանատիպ խնդիրներ կլինեն նաև Ուկրաինայի հետ, որտեղ աստիճանաբար աճ են ապրում հակառուսական տրամադրությունները…»։
2015թ. գարնանը, երբ ԻԼԻՊ-ն ու Նովոռոսիան արդեն իրողություն էին, Խաչատրյանը դեռևս համոզում է գիտակցել և վերացնել համաշխարհային չարիքի առաջնային պատճառը.
«2003թ., երբ ես նախազգուշացնում էի Վրաստանի, Սիրիայի, Ուկրաինայի մասին՝ ծիծաղում էին։ Այժմ արդեն չեն ծիծաղում։ Սակայն ընթացող տեղային և համաշխարհային ճգնաժամերի իրական պատճառներին լուծում չի տրվում։ Ու երբեք չի տրվի, քանի դեռ գործում է տնտեսության հին լիբերտարիական մոդելը, քանի դեռ աշխարհում իշխում է, այսպես կոչված, «ոսկե միլիարդը», մինչդեռ մոլորակի բնակչության 70 տոկոսը քաղցած է։ Ռուսաստանի տնտեսությունը, բանկային ոլորտը, բոլորը, ջանասեր աշակերտների պես հետևում են այդ մոդելին։ Տնտեսությունը ողջ հանրությանը, այլ ոչ թե «ընտրյալներին» ծառայելուն չվերակողմնորոշելու դեպքում մենք շարունակելու ենք կրել պարտություն պարտության հետևից։ Կարևոր չէ, թե որն է գաղափարական բաղադրիչը՝ ԻԼԻՊ-ի սալաֆիականությո՞ւնը, Ուկրաինայի բանդերական ազգայնականությո՞ւնը, թե՞ Եմենի հուսիտները. կարևորն այն է, որ կուշտ ժողովուրդն իր իշխանությանը չի տապալելու»։
Հենց այդ ժամանակ՝ 2015թ. ապրիլին, երբ «ռուսն ու թուրքը» դեռևս «դարավոր եղբայրներ» էին, Խաչատրյանը նախազգուշացնում էր. ««Թուրքական հոսքը», որը ռուսաստանցիներին մատուցվում է՝ որպես հսկայական հաղթանակ, իրականում դանդաղ գործողության ական է։ Այո, այն խոստանում է տնտեսական շահ։ Սակայն «գործ անողի» և պետական գործչի միջև տարբերությունը հենց այն է, որ երկրորդը նայում է ավելի հեռու, քան մոտակա դրամական մուտքերը»։ Այնուհետև՝ 2015թ. մայիսին.
«Այս տեղեկատվական-քաղաքական խաղը Ռուսաստանին ոչ միայն չի բերում ռազմավարական շահաբաժիններ, այլև ավելացնում է ատելությունն ու շովինիզմն առանց այդ էլ թեժ տարածաշրջանում»։
Եկավ 2016 թվականը։ Բոլոր աղետներին գումարվեց նաև տնտեսական ճգնաժամը։ Մոսկվայում ընթանում է Գայդարի ֆորումը, բայց այնտեղ ինչ-որ չեն հնչում հայրենիքի փրկության դեղատոմսեր, ուստիև մենք հանդիպում ենք իրավապաշտպանի և աշխարհաքաղաքականության ոլորտի փորձագետի հետ մետրոյին հարող սրճարանում։
– Պարոն Խաչատրյան, տարեսկզբին ցանկանում ենք լսել հավատի, հույսի, սիրո և թունելի վերջում լույսի մասին։ Պատրա՞ստ եք արդյոք կիսվել ուրախալի փոփոխությունների սպասումներով մեր ընթերցողների համար։
– Իսկ Դուք այսօր արդուկը միացրե՞լ եք։ Ես միացրել եմ, իսկ այնտեղից՝ Գայդարի ֆորումի մասին է։ Նայեք այդ ֆորումի բանախոսներին՝ դե իսկապես, նրանց մոտ ամեն ինչ փայլուն է, նրանց պատկանող բանկերին և կորպորացիաներին ներվում են բոլոր պարտքերը և նորից գումարներ դիզվում: Նրանց տները, նրանց բանկերը, նրանց անձնական կղզիները տաք ծովերում, չնայած ճգնաժամին, դառնում են էլ ավելի մեծ ու գեղեցիկ։ Ինչ սկսեցին Բելովեժյան թավուտից «մասնատել» ԽՍՀՄ-ը, արդեն չեն կարողանում հանգստանալ, ոչ միայն «քաշում» են բոլոր ռեսուրսները, այլև մշտապես մասնատում՝ մեկ Ղարաբաղն է, մեկ Վրաստանը, մեկ Ուկրաինան, մեկ Սիրիան…
– Ում համար՝ պատերազմ, ում համար՝ ուրախություն…
– Ուրեմն պետք չէ լաց լինել՝ «Ախ, մեզ Քյոլնում բռնաբարեցին»։ Իսկ ո՞վ նրանց ծնեց։ Աֆղանստան, Իրաք, Լիբիա, Սիրիա. քաղաքներ չէ, պետություններ են ավերակ դարձել։ Մեզ ամեն օր հեռուստացույցով ցուցադրում են ռմբակոծություններ, պետք չէ լինել պայծառատես, որպեսզի ենթադրես, որ յուրաքանչյուր ավերված բնակարանի հետ համամասնորեն աճում է ապագա ահաբեկիչների թիվը։ Համաշխարհային տնտեսական համակարգն է նրանց ծնել։
– Սպասեք, «իսկ մեզ ինչո՞ւ»։ Ռուսաստանն ակնհայտորեն համաշխարհային տնտեսական համակարգի առաջամարտիկը չէ…
– Բայց մենք կապված ենք համաշխարհային տնտեսական համակարգի հետ, այդ բոլոր գայդարները սովորել են այնտեղ, նրանց բոլոր շահերն այնտեղ են, նրանց բոլոր երեխաներն այնտեղ են։ Դա նույնն է, ինչ քրոնիկ թմրամոլին թույլ տան մանկապարտեզում երեխաներ դաստիարակել։ Բայց նրանք, թեև գցում են արևմտյան շուկայական ստանդարտների վրա, Ռուսաստանում ստեղծել են սարսափելի հրեշ։
Ինչո՞ւմն է տնտեսապես զարգացած երկրների, այսպես կոչված՝ «Յոթնյակի» գործողությունների խորքային էությունը. ստրկացնել «երրորդ աշխարհը»։ Ինչո՞ւմն է մեր արևմտամետ տնտեսագետների գործողությունների էությունը. ստրկացնել սեփական ժողովրդին։ Հետո էլ դեռ զարմանում են՝ ի՞նչ է եղել, որ ժողովուրդն արտագաղթում է (ելույթ ունենալով Գայդարի ֆորումում, Գ. Գրեֆն «Ուղեղների արտահոսքն» անվանեց «մեր ամենաահեղ ու ամենամեծ արտահանումը»)։ Բայց չէ՞ որ ձեր կառավարումից է ժողովուրդը փախչում։
Դուք ասում եք՝ «առաջամարտիկը չէ»… Դա կարծես գերմանական «Bild» թերթին Վլադիմիր Պուտինի տված հարցազրույցից այն հարցը լինի՝ «Ռուսաստանը տարածաշրջանային տերությո՞ւն է, թե՞ գերտերություն»։ Ռուսաստանն ունի մեծ պատմություն ու մշակույթ, ժողովրդի անկոտրում ոգի, հսկայական հարուստ տարածք և միջուկային ներուժ: Եվ ինչո՞ւ Ռուսաստանը գերտերություն չէ։ Որովհետև տնտեսությունը ղեկավարում են «ելցինա-գայդարական մետաստազները»։ Որովհետև ժողովրդին կերակրելու փոխարեն՝ հորինում են թշնամիներ ու հրահրում պատերազմներ։ Որովհետև ահաբեկչին հնարավոր չէ հաղթել՝ միջուկային մահակը թափահարելով. նա միայն ուրախ կլինի դրա համար՝ դառնալով «միջուկային նահատակ»։
– Նախագահը գոհ է կառավարության աշխատանքից…
– Ես չեմ ցանկանում կրկին հանդես գալ պայծառատեսի դերում, բայց հավատացնում եմ, որ այժմ աշխարհաքաղաքական գործընթացները ոչ թե ընթանում են դանդաղ, այլ սլանում են քառատրոփ։ Եթե մենք այժմ չկոտրենք այս հանցավոր միջազգային համակարգը, ապա շուտով կբոցավառվի արդեն Ռուսաստանում, սկզբում՝ ծայրամասերում, և դրանք կլինեն ոչ միայն ԻԼԻՊ-ի (կազմակերպության գործունեությունն արգելված է Ռուսաստանում Գերագույն դատարանի որոշմամբ) ուսուցանված գրոհայինները, որոնցով մեզ վախեցնում են, այլև մեր տնաբույծ ազգայնականներն ու ֆաշիստները։
– Այսինքն, կռվելով Սիրիայում և «տեղափոխելով» ահաբեկչության սահմանները «հայրենի տան շեմից»՝ մենք ինչ-որ բան այնպես չե՞նք անում։
– Մենք պայքարում ենք հետևանքի դեմ, այլ ոչ թե՝ պատճառի։ Հետևեք այդ արյունոտ մաչետեի ուղուն, որով ահաբեկիչը տեսանյութում կտրում է պատանդի գլուխը։ Ո՞վ գումար տրամադրեց զենքի համար, ումի՞ց են գնել, ո՞վ ստացավ շահույթ։ Այդ արյունոտ դրամային շղթայի վերջնական շահառուները իբր քաղաքակիրթ աշխարհի ֆինանսական ղեկավարներն են։ Կամ, ինչո՞ւ հեռու գնալ՝ նայեք ձեր շուրջը։ Ոչ, Մոսկվայում դեռ ինչ-որ փշրանքներ հասնում են սովորական մարդկանց, բայց մարզերում և ԱՊՀ-ում գոյատևելու համար պետք է լինել «գործ անող»։ Ու խոսքն արդեն մարդկանց մասին չէ, այլ պետական ինստիտուտների, ուժային կառույցների, ամեն ինչը ներծծված է առևտրականության ոգով։
Մենք ապրում ենք մի մեծ «Չերկիզոնում»։ Կամ, օրինակ, դիտարկենք հենց այդ կոնկրետ երիտասարդ տղաներին, որ արդեն մեկնել են կռվելու ԻԼԻՊ-ի շարքերում. նրանք, ի՞նչ է, հանուն ջիհադի՞ են գնացել կռվելու։ Եթե Ազգային հակաահաբեկչական կոմիտեն կամ ԱԴԾ-ն ստուգի այդ վարձկաններից ցանկացածին, ես վստահ եմ, որ նրանց ընտանիքների մեծամասնությունը վերցրել է մարման ոչ ենթակա վարկեր։ Սա է այդ համակարգի էությունը, այն իր էությամբ անմարդկային է։
– Այդպես հե՞շտ. բաժանել գումարներ, ինչպես սաուդյան շեյխերը, և վե՞րջ։ Իսկ որտեղի՞ց դրանք վերցնել։ Ամեն ինչ մեզնից առաջ են թալանել…
– Դա հեշտ չէ։ Պետք է կամք։ Ուժեղ կամք։ Իսկ թե որտեղից վերցնել, դուք արդեն պատասխանեցիք։ Բավական կլինի երկու տասնյակ մարդկանց կապիտալ, այն մարդկանց թվից, ովքեր ժամանակին հայտնվել են ծորակի մոտ կամ նստել են, ինչպես ասում են՝ առվի վերին հատվածում։ Մինչդեռ նրանց թիվը զգալիորեն ավելի է։ Այն ամենը, ինչ թալանվել է ժողովրդից՝ պետք է վերադարձնել ժողովրդին։ Եվ անպայման պետք է այս հանցավոր ֆինանսական համակարգը ստեղծողների և իրականացնողների հրապարակային զղջումը։ Դրանից հետո պետք է իրականացնել փոքր բիզնեսի ստեղծման և սովորական մարդու ընտանիքի գոյատևման նպատակով տրված բոլոր վարկերի համաներում։ Պետության նոր ֆինանսատնտեսական ռազմավարության սկզբունքը շատ պարզ է և վաղուց հայտնի՝ պետությունն է մարդու համար, այլ ոչ թե մարդը՝ պետության։ Ակնհայտ է, որ սովորական ժողովուրդը կսատարի նոր ուղեգիծը։ Միայն այդ կերպ Ռուսաստանը կարող է ողջ աշխարհին ցույց տալ ճանապարհը դեպի պայծառ ապագա։
– Ողջ աշխարհը կասի, որ վարկերը ներելը ոտնձգություն է աշխարհաստեղծման հիմունքների նկատմամբ, տիեզերական մեղք է ու հանցանք։
– Հանցագործությունը նման համակարգի ստեղծումն էր, որտեղ գոյատևելու համար անհրաժեշտ է վարկ վերցնել։ Դուք կզարմանաք, բայց ներվող վարկերի հանրագումարը չի հասնի ժողովրդից թալանված գումարների անգամ մեկ հազարերորդին։
– Համակարգը հրեշավոր է, բանկերը՝ վատ, իսկ փոխարենը՝ ի՞նչ:
– Կարևոր չէ, թե փոխարենը՝ ի՞նչ։ Կարևորն է՝ ինչպե՞ս։ Ոչ այնպես, ինչպես պապուասների մոտ է՝ ոսկին՝ զարդերի փոխարեն, ո՛չ թալանչիական տոկոսները, որոնք հենց սկզբից անհնար է վերադարձնել, բայց փախչելու տեղ չունես, ո՛չ միայն ֆինանսիստներին պաշտպանող վիշապային օրենքները։ Տեսեք՝ ԱՄՆ-ում 2008թ. հիպոթեքային ճգնաժամ էր, բայց բանկերի հետ դատավարություններն ընթանում են ցայսօր (2016թ. հունվարի 15-ին Goldman Sachs բանկը Արդարադատության նախարարության հետ կնքեց համաձայնագիր առ այն, որ կտրամադրի 1.8 մլրդ ԱՄՆ դոլար իր գործողություններից տուժածներին փոխհատուցելու և ԱՄՆ-ում բնակարանային շինարարությունը զարգացնելու համար)։
Եթե դուք աստվածացնում եք Արևմուտքը, ապա ինչո՞ւ եք պատճենում այդքան միակողմանի, որ միայն ձեզ լավ լինի։ Որտեղի՞ց եք վերցնում 30-50 տոկոսը, եթե այնտեղ 2-4 է։ Մենք, ի՞նչ է, ինտեգրված չե՞նք համաշխարհային տնտեսական համակարգին, Ռուսաստանն ԱՄՀ անդամ չէ՞, չի՞ անդամակցել ԱՀԿ-ին։ Ինչո՞ւ գլոբալացման և առանց սահմանների աշխարհի դարաշրջանում մենք պատնեշվում ենք արգելափակոցներով։
Կերտում ենք մեկուսացված կայսրություն, թեև ողջ համաշխարհային պատմությունն ասում է, որ նման կայսրությունները վատ վերջ են ունեցել։ Եվ ամենագլխավորը՝ նույնիսկ, եթե արևմտյան ֆինանսական համակարգը, որը դուք աստվածացնում եք, խորը ճգնաժամի մեջ է, ապա ինչո՞ւ եք հավատում, որ ձեր խղճուկ հիբրիդը, այդ ճգնաժամը, մեզ կշրջանցի։ Եթե ուղիղ նստենք, ապա չի շրջանցի։ Ու ես ունեմ հարց պետությանը՝ ո՞վ է հանցագործը. Ով տվել է վարկը՝ ի սկզբանե գիտենալով, որ ազնիվ ճանապարհով այն մարել անհնա՞ր է, թե՞ նրանք, ովքեր վերցրել են և չեն կարողանում վերադարձնել։ Բացի այդ, մի մոռացեք, որ դրանք ռուսաստանյան պետության գումարներ են, իսկ «պետություն» ասելով՝ ես հասկանում եմ՝ ժողովուրդը։
Այո, այն, ինչ ես առաջարկում եմ, հեղափոխական փոփոխություն է, բայց եթե մենք չվերացնենք այդ միջնորդ-արնախումին, ապա պարզապես չենք հաղթահարի այդ ճգնաժամը։ Ողջ աշխարհն է վառվում, մենք չենք կարողանա պատնեշվել։
– Ինձ դուր է գալիս Ձեր նկարագրած հեռանկարը, բայց մեր իրողության պայմաններում դա անիրատեսական է։
– Նույնն ինձ ասում էին իմ նախորդ կանխատեսումների մասին։ Այժմ դա արդեն իրողություն է։ Պետք է ոչ թե սպասել՝ կիրականանա՞ն, թե՞ ոչ, այլ նախապես ընդունել որոշումներ և գործել, քանի դեռ ուշ չէ։
– Մեզ մոտ, ավաղ, որոշումներն ընդունում է մեկ մարդ։ Մեր թերթը հրապարակեց Ձեր բաց նամակը, որն ընթերցեցին միլիոնավոր մարդիկ՝ թերթում, կայքում, սոցիալական ցանցերում։ Կարծում եք՝ տեղ չհասա՞վ։
– Չգիտեմ։ Գալիս է ժամանակ, երբ հարկավոր է ընդունել դժվարին որոշումներ։ Պատկերացրեք՝ դուք տուն եք կառուցում, արդեն ավարտում եք տանիքը, և հանկարծ ձեզ հաղորդում են, որ ձեր տան ուղղությամբ երկնաքար է թռչում։ Դուք կշարունակեք կառուցե՞լ տունը, թե՞ կտեղափոխեք ընտանիքն ավելի հեռու, ոչ հարմարավետ, բայց անվտանգ վրան։ Նույնպիսի իրավիճակ է նաև այժմ։ Եվ դուք պետք է ընտրեք, թե ինչպիսի աշխարհում ապրել։
Թարգմանությունը՝ «168 Ժամի» Լուսանկարը՝ 168.am-ի